Người bị động kinh có được xem là mất năng lực hành vi dân sự không?

Người bị động kinh có được xem là mất năng lực hành vi dân sự không?

VTL - Trong đời sống, không ít người cho rằng người bị động kinh đương nhiên bị mất năng lực hành vi dân sự, dẫn đến nhiều hiểu lầm trong giao dịch, quản lý tài sản và xác lập quyền, nghĩa vụ pháp lý. Tuy nhiên, dưới góc nhìn pháp lý, không phải bất kỳ người nào bị động kinh cũng bị mất năng lực hành vi dân sự. 

Bài liên quan:

Căn cứ Điều 19 Bộ luật Dân sự 2015 quy định năng lực hành vi dân sự của cá nhân “là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự”.

Mất năng lực hành vi dân sự được quy định tại Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015 

“1. Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

Khi không còn căn cứ tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự thì theo yêu cầu của chính người đó hoặc của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.

2. Giao dịch dân sự của người mất năng lực hành vi dân sự phải do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện.”

Một người bị coi là mất năng lực hành vi dân sự khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

- Do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi;

- Có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan;

- Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự theo yêu cầu của những chủ thể trên, trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

Bệnh động kinh là một rối loạn từ các tín hiệu điện trong não, gây co giật tái diễn. Một số người bị động kinh chỉ đơn giản là nhìn ngây người trong vài giây trong quá trình lên cơn, trong khi những người khác nặng hơn thì chính thức co giật. Người bị động kinh trong khi lên cơn sẽ mất khả năng nhận thức, không thể kiểm soát hoặc điều chỉnh được hành vi của mình.

Theo đó người bệnh động kinh không phải lúc nào cũng mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của mình. Nên năng lực hành vi dân sự, tố tụng dân sự của họ cũng khác nhau tuỳ theo giai đoạn lên cơn, tuỳ mức độ nặng nhẹ làm ảnh hưởng đến khả năng nhận thức, kiểm soát, điều chỉnh hành vi của mình.

Đồng thời một người chỉ được xác định là mất năng lực hành vi dân sự khi được Toà án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

Căn cứ theo Quyết định 4293/QĐ-BYT ngày 19/09/2019 của Bộ Y tế hướng dẫn chuẩn đoán, kết luận giám định pháp y tâm thần đối với 70 bệnh/rối loạn tâm thần và hành vi thường gặp. Theo đó, đối với bệnh động kinh (G40) được hướng dẫn:

“Kết luận về khả năng nhận thức và điều khiển hành vi:

a) Mất khả năng nhận thức và/ hoặc khả năng điều khiển hành vi:

– Giai đoạn trong cơn động kinh;

– Cơn xung động động kinh;

– Cơn rối loạn ý thức kiểu hoàng hôn (thường xảy ra sau cơn động kinh toàn thể cơn lớn);

– Sa sút trí tuệ;

– Biến đổi nhân cách mức độ nặng.

b) Hạn chế khả năng nhận thức và/ hoặc khả năng điều khiển hành vi (có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi ở các vụ việc dân sự): giai đoạn ngoài cơn động kinh, bệnh nhân đã có biến đổi nhân cách mức độ vừa, nhẹ và/ hoặc có một số biểu hiện rối loạn tâm thần.

c) Đủ khả năng nhận thức và điều khiển hành vi: giai đoạn ngoài cơn động kinh, bệnh nhân chưa có biến đổi nhân cách, không có sa sút trí tuệ và không có rối loạn tâm thần.”

Như vậy trường hợp người bị động kinh được xem là mất năng lực hành vi dân sự khi có kết luận giám định tâm thần xác định người này thuộc trường hợp mất năng lực hành vi dân sự và được Toà án ra quyết định tuyên bố người này mất năng lực hành vi dân sự.